GENEL BİLGİ

Amerika Birleşik Devletleri 1776'da İngiltere'ye karşı bağımsızlığını ilan etmiş ve sonrasında da 1789'daki bağımsızlık bildirisiyle dünyada ilk modern demokrasinin merkezi olmuştur. 19. yüzyılda kuruluşundaki ilk 13 eyalete başka katılımlar olmuş ve bu sayede ülke aşağı yukarı bugünkü sınırlarına kavuşmuştur.

New York'taki tüm dünyanın tepkisini çeken son terörist saldırı dışında kısa tarihindeki önemli olaylar 1861-1865'deki meşhur kuzey-güney savaşı ve 1930'larda tüm dünya ile birlikte yaşadığı ekonomik bunalımdır. I. Dünya Savaşı sonlarında aktif rol oynamış, II. Dünya Savaşında ise başından sonuna kadar aktif bir savaş politikası gütmüş olan Amerika, soğuk savaş yıllarının süper güçlerinden biridir.

Sürekli ve istikrarlı ekonomik büyümesiyle, düşük işsizlik oranı ve düşük enflasyonuna ek olarak teknolojik avantajlarını da çok iyi kullanmaktadır.

COĞRAFİ BİLGİLER

Coğrafi Yeri: Amerika, kuzeyde Kanada sınırı, güneyde Meksika sınırı, bir yanında Atlas okyanusu diğer yanında ise Pasifik okyanusu ile çevrilmiştir. Rusya ve Kanada'dan sonra dünyanın en büyük topraklarına sahiptir.

Toplam Yüzölçümü: 9.629.091 kilometrekare

İklim: Yukarıda da belirtildiği üzere çok büyük bir ülke olan Amerika'da genel bir iklim tanımı yapmak imkansızdır. Ancak Alaska'da kutup ikliminin hüküm sürdüğü,Florida ve Hawaii'de ise tropikal iklimin görüldüğü söylenebilir. Bunun dışında Mississipi nehri kıyılarında çok kurak olmakla beraber bir çeşit Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü söylenebilir. Geri kalan bölgeler ve okyanus kıyılarında daha yumuşak kışlar ve sıcak yazlar, iç kesimlerde ise sert kışlar öngörülmelidir.

Çok büyük topraklara sahip olması nedeniyle hortumlardan volkanlara hatta depremlere kadar pek çok doğal afetle karşılaşabilirsiniz. Ancak meşhur hortumların orta batı Amerika’da görüldüğünü söylemekte ve büyük mal kayıplarına rağmen can kaybının neredeyse hiç olmadığını söylemekte yarar var.

Doğal Kaynakları: Kömür,bakır, kurşun, potasyum, uranyum, Bor ve boraks, demir, nikel, gümüş, altın, petrol, doğal gaz başta olmak üzere sayamadığımız pek çok madene sahiptir.

Nüfus: 275.562.673 kişi.

Etnik Dağılım: Yüzde 84'ü beyaz, yüzde 12’si siyah, yüzde 1'i uzakdoğulu ve geri kalanlar da diğer etnik gruplardan oluşmuştur. Bu etnik gruplamaya Latin Amerikalılar (Güney Amerikalı veya başka bir deyişle Meksikalı, Brezilyalı gibi) dahil değildir. Amerikan resmi makamları Latin Amerikalıları bu tip istatistiklerin dışında bırakılmıştır.

Din: Nüfusun yüzde 56’sı Protestan, yüzde 28’i Katolik, yüzde 10’u beyan etmeyen, yüzde 4’ü diğerleri ve yüzde 2’si Yahudilerden oluşmaktadır.

Resmi Adı: Amerika Birleşik Devletleri (US -United States veya USA -United States of America)

Başkent: Washington, DC

Resmi Tatiller: 4 Temmuz Bağımsızlık (Özgürlük) Günü (İngiltere’den bağımsızlık)

Hukuk Sistemi: İngiliz hukuk sisteminden örnek alınarak kurulmuştur. Aynı sisteme ek olarak mahkemelerde jüri sistemi mevcuttur.

Bayrak: Alt ve üst sıralar da dahil olmak üzere 13 kırmızı, eşit, yatay şerit beyaz şeritlerle bölünmüştür. İlk 13 koloniyi temsil eder; üst köşedeki 50 yıldız bugünkü mevcut 50 eyaletin sayısını gösterir.

Ekonomi: Dünyada teknolojik gelişmelerin merkezi olmasından dolayı en gelişmiş ekonomiye sahiptir. Çoğu mal ve hizmet, özel sektör tarafından üretilmekte ve sunulmaktadır. Kamusal mal ve hizmetlerin tüm ekonomi içindeki payı çok küçüktür. Piyasalarındaki özel sektör hakimiyeti ve özel sektördeki maceracı yaklaşımlar Amerika'yı rakiplerine kıyasla avantajlı duruma getirmektedir. Gerek işgücündeki hareketliliği gerekse finansman açısından rahatlığı, iç piyasadaki başarılı yatırımları rahatlatmakta genel anlamda ekonomiye de ek fayda sağlamaktadır. 1975'den bu yana özel sağlık sigortasını devreye sokmuş olan ülkede aynı tarihten itibaren kişisel gelirin %20'si kadarı sosyal güvenlik harcamalarına gitmektedir. 1975'ten 2000 yılına kadar enflasyon ve işsizlik oranlarını oldukça düşürmüştür. 2000 yılında Japonya ve uzakdoğuda yaşanan ekonomik durgunluklardan dolayı Amerikan ekonomisi de temkinli davranmaktadır.

AMERİKA’DA YAŞAM

Amerikan toplumunu şekillendiren en önemli faktörlerden birisi çok uluslu ve çok kültürlü bir yapıya sahip olmasıdır. Bu yapı içerisinde yetişmiş insanlar, bizim toplumumuza çok yabancı gelebilecek davranışlarda bulunabilmektedirler.

Amerikan hayat tarzında resmiyetten çok kişisel davranışlar ön plandadır. Öğrencilerin okula giderken herhangi bir kıyafet kısıtlaması yoktur. Öğretim görevlileri de giyim - kuşamlarında çok rahattırlar.

Amerikalılar rekabet etmeye küçük yaşlardan itibaren alıştırılırlar. İnsanlar fikirlerini rahatça ve yüksek sesle beyan edebilirler. Bir öğrenci derste rahatlıkla profesörünü eleştirebilir. İnsanlar randevularına zamanında giderler. Amerikalıların belirleyici özelliklerinden birisi de özel hayatlarının gizliliğine önem vermeleridir.

NEDEN AMERİKA?

· ABD'deki yüksek eğitim sisteminde adayların kendi istedikleri dalda eğitim görebilmeleri ve bunun merkezi bir eğitim sisteminden sonra alınacak puanlara göre saptanma şartının olmaması.

· Eğitimin teorik bilgilerin dışında daha çok kişisel araştırmaya ve uygulamaya bağlı olması ve dolayısıyla öğrencinin inisiyatif sahibi bir kişi olmasına katkıda bulunması.

· Grup çalışmaları olan bir sistemin içine girmekle, öğrenciye iş hayatında sahip olması gereken bir meziyet olan “Takım Ruhu”nun aşılanması.

· Öğrencinin 124 kredi ile birden fazla dalda lisans diplomasına sahip olabilme (double-major) imkanı

· Öğrencinin öğrenimine başladıktan sonra kolaylıkla fakülte değiştirebilmesi; diğer okullara yatay geçiş yapabilmesi

· Bugün mezuniyet sonrası iş bulmada yabancı dilin, bilhassa İngilizce iletişim kurabilmenin ne kadar önemli olduğu ve bunun ABD'de kolaylıkla ileri derecede öğrenilebileceği gerçeği.

· Amerikan üniversitelerinden mezun olan kişilerin daha kolay ve daha iyi işler bulabilmeleri. Maddi ve manevi olarak iş hayatına daha ileri bir seviyeden başlamaları.

· Öğrencinin yeni, farklı bir ortamda dünyanın dört bir yanından gelen insanlarla kaynaşıp, her konuda bilgi, kültür alışverişinde bulunabilmesi kolaylığı ve bunun öğrencinin değişik ortamlara adapte olma kabiliyetini arttırması.

EĞİTİM SİSTEMİ

Amerikan eğitim sistemini anlamak zordur. Bunun nedeni Federal hükümetin okulları ne doğrudan yönetiyor ne de müfredat için bir standart belirlemiş olmasıdır. Amerika Birleşik Devletlerindeki 50 eyaletin her birisinin eğitim sistemi için kendi yönetmelikleri ve kuralları vardır. Bunlar genel olarak;

1. Okula giriş ve çıkış için zorunlu eğitim yaşı,

2. Eğitimin hangi konularda odaklandığı ve müfredatı,

3. Öğrenci için gerekli ölçme, sınama, değerlendirme yöntemleri ve notlandırmanın nasıl olacağı hakkındadır.

Her eyalette her bir okul, okutulacak kitapları eyaletin onayladığı kitaplar listesinden seçer. Ayrıca okulların eğitim öğretim zamanları, ders saatleri ve devamsızlık kurallarını okullar kendileri belirler.

Paralı özel okullar öğretilecek konuların ve kitapların seçilmesinde daha özgürdürler. Ancak eyaletin belirlediği sınırların içinde kalmak zorundadırlar.

Evde öğretim 50 eyaletin hepsinde de yasaldır. Bununla birlikte her bir eyalet, ne öğretilmesi gerektiğini, hangi tipte öğretmenlerin olması gerektiği konusunda kendi kurallarına sahiptir.

Okullarda oluşturulan meclisler, okulun izleyeceği politikaları ve alınacak harçları belirler. Amerikan öğrencilerinin 12. sınıfa kadar harç ödemesi gerekmediğinden, harç ödemek sadece yabancı uyruklu öğrencilere mahsustur da denebilir.

Okullar genel olarak, ilkokul (elementary), ortaokul (middle school/junior high school) ve lise (high school) olarak sınıflandırılabilir.

İlkokul 1. sınıflan 6 sınıflara kadardır. Anaokulu bu 6 yıla dahildir ve pek çok öğrenci 5 yaşındayken anaokuluna gitmektedir.

Ortaöğretim dönemi, 6 – 9. sınıflar arasındadır. Ancak kendi içerisinde de çeşitleri vardır. İlköğretim, İngilizce bilsinler yada bilmesinler, cinsiyet, ırk, renk ayrımı yapılmaksızın şartları uyan herkese zorunludur.

Lise dönemi 10 -12. sınıflar arasını kapsar. İngilizce, matematik, fen bilimleri, sosyal bilimler dahil olmak üzere lise müfredatı çok geniş bir yelpazede konuların, öğrencilerin tercihlerininde göze alınarak işlenmesiyle modern bir eğitim kurumunda olması gerektiği gibidir.

1970’li yıllarda liseden mezun olan Amerikan öğrencilerinin bir kolej ya da üniversiteye devam edenlerinin oranı ikiye birken bugün bu oran her dört öğrenciden üçüne çıkmıştır. Büyük okulların çoğunda normal ve ileri olmak üzere öğretim müfredatları sınıflandırılabilmektedir.

YÜKSEK ÖĞRENİM

Liseyi bitiren Amerikan öğrencileri herhangi bir kolej yada üniversiteye gitmeye hak kazanırlar. Kolej yada üniversite eğitimi ülkemizde olduğu gibi yüksek öğretim olarak da anılmaktadır. Lisans eğitimi Amerika’da “Undergraduate” olarak adlandırılmaktadır. Bu eğitimin sonunda alınan derece ise “Bachelor’s Degree” dir. Yüksek lisans eğitimi ise “graduate” yada “postgraduate” olarak adlandırılır. Ülkemizde Amerika’daki her üniveriste ya da kolejin YÖK denkliği bulunmamaktadır.

Amerika’da Yüksek öğrenim görebiliceğiniz okul çeşitleri şöyledir;

1. State Universities (Devlet Üniversiteleri)

Devlet Üniversiteleri, devletten ya da eyaletten aldığkları destekle eğitim faaliyetlerini devam ettirirler. Amerika’daki 50 eyaletin hepsinde en azından bir devlet üniversitesi ve buna ek olarak çeşitli devlet kolejleri vardır.

2. Private Colleges or Universities (Özel Kolej Yada Üniversiteler)

Bu okullar adlarından da anlaşılabileceği gibi devlet tarafından işletilmezler. Harçları genellikle devlet okullarından daha fazladır. Sıklıkla özel kolejler ve üniversiteler, devlet üniversitelerinden daha küçük bir alana yayılmışlardır.

3. Two-Year Colleges (İki Yıllık Kolejler)

Bazı iki yıllık kolejler devlet tarafından desteklenir, bazıları ise özeldir. Bu okullardan alınan derece “Associate’s Degree” olarak bilinir. Türkiye’ninde de aralarında bulunduğu bazı ülkelerde öğrenciler daha iyi bir iş için lisans derecesi almayı daha çok tercih ederler.

4. Community Colleges

İki yıllık devlet okullarıdır. Bizdeki iki yıllık yüksek okullara karşılık gelir. Community College’lar genellikle bulundukları şehre hizmet verirler. Bu kolejler genellikle bölgesinde bulunan büyük bir üniversitenin ayağıdır ya da bir kardeş üniversiteleri vardır. Bu nedenle, lisans diploması alabilmek için iki yıllık kolejlerden sözü geçen kardeş üniversitelere geçiş yapmak mümkündür. Öğrencilerinin çoğunluğu bölgede ikamet edenler ve gündüz çalışıp akşam okuyanlardır. Bu okulların çoğu kapılarını yabancı öğrencilerede açmıştır ve bu öğrencilere özel ders vermek gibi hizmetleri karşılıksız yapabilirler. Ayrıca community kolejlerin çoğu yoğun İngilizce programları sunmaktadır.

5. Professional Schools

Bu okullar, öğrencileri sanat, müzik, mühendislik, ticaret gibi alanlarda yetiştirmek üzere kurulmuşlardır. Bazıları üniversitelerin bir parçasıdır. Bazıları bağımsızdırlar. Bu okullardan bazıları lisansüstü diploması verebilmektedir.

6. Institutes Of Technology

Teknoloji enstitüleri en az dört yıllık bilimsel yada teknolojik çalışmayı gerektirmektedirler.

7. Technical Institutes

Bunlar öğrencileri tıbbi teknolojiler yada endüstri mühendisliği gibi alanlarda eğitmektedirler. Programları sizi istediğiniz kariyer için hazırlıyor olmasına rağmen alacağınız derece bir üniversite yada kolej derecesine denk olmayabilir. Bazı kolej ve üniversiteler bu tür teknik enstitülerden transfer olmak isteyen öğrencilerin başvurularnını denklik problemlerinden dolayı kabul etmemektedirler.

8. Church-Related Schools

Pek çok Amerikan üniversitesi dini guruplar tarafından kurulmuşlardır. Bu tür dini guruplarla üniversiteler arasındaki ilişki bazen çok sıkı olabilir. Bunun sonucu olarak bazen sponsoru oldukları dini guruplardan gelen öğrencileri kabul ediyor olabilirler. Bu tür okulların hemen hepsi her dinden ve inançtan öğrenciye açıktırlar.

BURS OLANAKLARI

Yabancı öğrencilerin Amerikan üniversitelerinden burs temin edebilmeleri çok güçtür. Normal olarak, üniversiteler yabancı öğrencilere ilk sene burs ya da asistanlık vermeme eğilimindedirler. Öğrenciler birinci yıldan sonra akademik başarılarına ve ihtiyaçlarına göre burs için göz önüne alınabilirler. Bununla birlikte akademik bakımdan, test sonuçları ve İngilizce bakımından en üst düzeyde başarı göstermiş olan öğrencilerin birinci senede ve ilk aşamada burs almaları mümkün olabilir. Burslar çoğunlukla kısmidir, yani genellikle toplam masrafın yalnızca bir kısmını karşılar. Yüksek lisans ve doktorada burs imkanları lisansa göre daha fazladır. Devlet okullarının çoğu lisans düzeyindeki yabancı öğrencilere hiç burs vermez. Çok iyi İngilizce bilen, TOEFL ve SAT sınavlarında %1'e girebilen, lise not ortalamaları çok yüksek olan vb. üstün özellikleri bulunan öğrenciler veya herhangi bir spor alanında üstün başarılı olan, bilimsel ödülleri olan kişilerin bazı Amerikan üniversitelerinden burs almaları mümkündür.

Amerika'da eğitim için kendi kişisel kaynakları yetersiz master ya da doktora öğrencilerinin asistanlık başvurusu yapıp, okulda çalışarak para kazanmaları mümkündür. Asistanlık başvuruları asistanlık türüne göre değişiklik göstermektedir.

MASTER DÜZEYİNDE ASİSTANLIK

Genellikle iki yıl ya da daha kısa süren master programlarında, öğrenciler belli bir alanda uzmanlaşarak, akademik bilgi ve tecrübelerini iş hayatına aktarmayı planlarlar. Bu eğitim sırasında asistanlık pek çok öğrencinin mali destek için başvurduğu bir çalışma şeklidir.

Master düzeyinde asistanlık yapan bir öğrencinin yasal olarak haftada 20 saat çalışma hakkı vardır. Yapılan bu çalışmanın karşılığında ödenen ücretler okuldan okula farklılık göstermektedir. Bazı okullar asistanlık yapan öğrencilerin okul ücretlerinin bir kısmından ya da tamamından muaf tutar ve her ay belli bir ücret öder. Bazı okullar ise öğrenciye sadece aylık belli bir maaş verebilir.

Master düzeyinde asistanlık türleri okuldan okula değişse de en çok rastlanan iki türleri;

• Öğretim Asistanlığı (Teaching Assistantship)

Öğretim asistanları, öğretim üyelerine bölüm içerisinde verdikleri derslerde yardımcı olurlar. Bu öğretim asistanının öğretim üyeleri ile birlikte derse girme ve öğretim görevlilerine sınav hazırlamak, ders programı hazırlamak gibi pek çok görevi kapsayabilir.

• Araştırma Asistanlığı (Research Assistantship)

Araştırma asistanları üniversitedeki öğretim görevlilerinin araştırma konularında yardımcı olurlar. Sürdürülen araştırma için bilgi toplanması, kütüphane araştırmaları, anketler, raporlar araştırma asistanının görevleri arasındadır. Bu sorumluluklar öğretim görevlisine ve araştırma konusuna göre değişebilir.

• Genel Asistanlık (Graduate Asistantantship)

Genel asistanların öğretim asistanı ve araştırma asistanı gibi belli görevleri yoktur. Bölüm içerisindeki genel işlere yardımcı olurlar.

Nasıl Başvurulur?

Master düzeyinde asistanlık başvuruları program başvurusu ile yapılabilir. Her okulun o yıl için belirlediği bir asistan alım sayısı bulunmaktadır. Çoğu okulda asistanlık başvuruları öğrencinin okula başlayıp bir sömestr eğitim almasından sonra gerçekleşir.

Bazı okulların program başvurularında asistanlık başvuru kısmı açıkça belirtilir. Asistanlık başvurusunda önem taşıyan faktörler arasında, öğrencinin ortalaması, iş tecrübesi, İngilizce seviyesi ve diğer sınav skorları sayılabilir. Çok sık olmasa da, akademik özellikleri çok iyi öğrenciler okula başlamadan asistanlık alabilir. Asistanlık başvurusunu program başvurusu ile yapan öğrencilerin, başvurularını takip amaçlı okulla temasa geçmesi önem taşır.

Master programına başladıktan sonra, istenilen zaman asistanlık için başvuru yapılabilir. Her dönem pek çok asistan mezun olur ve yerine yeni asistanlar alınır. Öğrenci bu boşlukları takip ederek, bölümle düzenli kontakta bulunarak ve de not ortalamasını yüksek tutarak asistanlık şansını arttırabilir.

DOKTORA DÜZEYİNDE ASİSTANLIK

Doktora eğitimi sırasında asistanlık almak eğitim masraflarını azaltmanın ve aynı zamanda öğretim ya da araştırma alanlarında geleceğe yönelik tecrübe edilebilmesi açısından çok değerlidir.

Doktora başvurusu yapılırken, başvuru formlarında öğrencinin asistanlık isteyip istemediği sorulur. Öğrenci araştırma konusunu belirleyip ilgili bir profesör ile kontağa geçmiş ise araştırma düzeyine, henüz araştırma konusu belli değil ise öğretim asistanlığına başvurması daha iyi olacaktır. Doktora düzeyinde asistanlık arayan öğrencilerin not ortalamaları, varsa daha önceki araştırmaları, dil seviyeleri çok önem taşır. Çoğu doktora programının ilk yılında öğrencilere karşılıksız burs verildiği ve asistanlık için ikinci yıl karar verildiği unutulmamalıdır. Doktora düzeyinde de master da olduğu gibi çoğunlukta üç farklı tür asistanlık vardır.

Öğretim Asistanlığı (Teaching Assistantship)

Öğretim asistanlığında öğrenci genellikle lisans düzeyine eğitim alan öğrencilere ders verir. Bu dersler genelde en temel derslerdir. Bu anlamda öğrencinin dil seviyesinin çok iyi olması beklenir. Dil seviyesi daha düşük öğrenciler ise sınavlara girebilir ya da sınav kağıtlarını değerlendirebilir. Doktora düzeyinde öğretim asistanlığında, öğrencinin tüm okul masrafları karşılanır ve belli oranda bir maaş ödenir. Öğretim asistanın eğitim masrafları ve maaşı okul ya da bölüm tarafından ödenir.

Araştırma Asistanlığı (Research Assistantship)

Bu tip asistanlıkta okulun tüm masrafı ve öğrenciye bir maaş ödenir. Öğrenci ise bunun karşılığında bir profesörün araştırma asistanı olarak görev alır. Araştırma asistanlığı genelde ilk yıllar verilmez. Öğrencinin doktora programına başlayıp birkaç ders aldıktan sonra araştırma konusuna karar vermesi beklenir. İlk senelerde genelde karşılıksız burs verilir.

Araştırma asistanları danışman profesörün denetimde araştırma yaparlar. Bazı araştırma asistanlarının okul masrafları ve maaşları danışman profesörün araştırma bütçesinden, bazen de araştırma tezine sponsor bir özel şirket tarafından ödenir.

Nasıl Başvurulur?

Doktora düzeyinde özellikle bir alana ilgi duyan öğrenciler, eğitim alacakları okulda bu alada araştırma yapan bir profesör bulular ise, onunda iletişime geçmeli ve asistanlık almak istediğini dile getirmelidir. Bu aşamada öğrencinin akademik geçmişi, varsa araştırma konuları, dil seviyesi ve isteği çok önem taşır. Öğrencinin konu ile ilgili bilgi birikimini ve akademik yetenek ve tecrübelerini ilgili kişiye aktarabilmesi gerekmektedir.

Başvurular okula başvuru aşamasında yapılabileceği gibi, doktora programına başladıktan sonra da yapılabilir. Bu durumda yine yukarıda belirtilen faktörler ve de okulda o zamana kadar aldığı derslerin ortalaması da önem taşır.

DİL EĞİTİMİ

Oldukça geniş bir yüzölçüme sahip olan ABD’de özel dil okulları yanında üniversitelerin sunmakta oldukları dil eğitimi programlarına katılmak da mümkündür. Bir dil okulu veya üniversitenin yabancı öğrenci kabul edebilmesi I-20 formu basabilmek için yetkilendirilmiş olmasına bağlıdır. Dil eğitimi alacak öğrencilerin katılabileceği programların ders saati haftalık minimum 20 ders ve üzeri olmalıdır.

ABD’de dil eğitimi alan öğrencilerin çalışma izni sadece kampus içinde mevcuttur. Ancak kısıtlı olan kampus içindeki işler daha çok akademik eğitim alan öğrenciler tarafından değerlendirilmekte olduğundan dil okulu öğrencilerinin yasal olarak çalışma izinleri yok denecek kadar azdır.

ABD’de toplu taşımanın pek çok şehirde çok yaygın olmadığını hesaplamak gerekir. Bununla beraber dil okulları tarafından ayarlanan konaklama imkanları okullara toplu taşıma ile ulaşılabilecek mesafe ve bölgelerde olmaktadır.

DİL OKULLARI

· Aspect

· GEOS

· Embassy CES

· St Giles International (CA)

· LAL Group

SERTİFİKA VE DİPLOMA

DİL,SERTİFİKA VEYA DİPLOMA PROGRAMI SONRASI STAJ OLANAKLARI

Staj Programlarına katılabilmek için yoğun bir dil kursuna veya kısa dönem sertifika ve diploma programlarına kaydolmak gerekiyor. En az 4 haftalık dil kursu veya diploma programlarına kayıt yaptıran ve programı başarı ile tamamlayan öğrenci staj programlarına katılma hakkı kazanır. Sertifika programlarında ise programı başarıyla tamamlamak gerekir.

             © Copyright 2005.cevik-edu.com
    Powered by Çevik